كه مورد نياز است ايراد كرده - چنان كه در مجسطى ده شكل در اختلاف منظر آورده - و به آخر مجسطى مسائلى افزوده - و در اقليدس اشكالاتى ايراد كرده - و در ارثماطيقى خواص نيكويى آورده ، و در موسيقى مسائلى افزوده كه پيشينيان از آنها غفلت داشته‌اند . اما كتاب النجاة در حقيقت مختصرى از همان كتاب الشّفاء است ، و بهر حال قسمتى از اين كتابها بشهادت موافق و مخالف ابتكار و افكار خود وى است ، مانند تفسير آيهء نور - و تطبيق آن بر مراتب نفس مردمى ( عقل هيولانى - عقل بالملكه - عقل مستفاد - عقل فعّال ) و مانند سه نمط آخر اشارات كه امام فخر رازى شارح كتاب ( با وجود اينكه شرح او را جرح ناميده‌اند ) در اينجا اعتراف مىكند كه شيخ تصوّف را چنان برهانى كرده است كه لم يسبقه سابق و لا يلحقه لاحق . اما مباحث فلسفى ديگر باز برخى از افكار خود اوست - مانند برهان وسط و طرف در باب ابطال تسلسل علل كه بنام او و بنقل از وى در كتب فلسفه ايراد مىشود و بعضى هم وى تكميل كرده است ، مانند برهان سلّمىّ در باب تناهى ابعاد - كه آنچه از يونانيان بما رسيده اينست كه دو ساق مثلّث را فرض ميكنند - كه از يك نقطه بيرون آيد - والى غير النّهايه كشيده شود ، و گويند : لازم مىآيد كه بعد ميان دو ساق مثلّث نامتناهى باشد در حالتى كه ميان دو ساق مثلث محصور است . و چون بر اين دليل ايراد و اشكال فراوان وارد بوده - شيخ آن را تكميل كرده - و بر شكل سلمى كه هر پلّه : زبرين بلندتر از پلّهء زيرين است -